ihale komisyonu kararında tekliflerin aşırı düşük olup olmadığına ilişkin belirleme yapılmadığı görülmekle birlikte incelemeye konu ihaleye ilişkin mahkeme kararında başvuru sahibi isteklinin itirazen şikâyet başvurusu hakkında esasa geçilmesi ve başvuru sahibinin teklifinin diğer isteklilerin aynı kaleme verdikleri tekliflere göre oldukça düşük olduğu ifadelerine yer verildiği dikkate alındığında, anılan Mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda ihale komisyonunca tekliflerin yeniden değerlendirilmesi, verilen tekliflerin diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre aşırı düşük olup olmadığının tespit edilmesi, verilen teklifler arasında aşırı düşük tekliflerin tespit edilmesi durumunda bu tekliflerin reddedilmeden önce idarece belirlenen sürede teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenlerle ilgili ayrıntıların yazılı olarak istenerek ihalenin sonuçlandırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü’nden yapılan teyit sonucuna verilen cevabi yazıda anılan belgenin, ihale tarihi itibariyle geçerli bir belge olduğu ve her türlü yemekhane faaliyetlerine ilişkin olarak düzenlendiği ifade edilmiş olup, bu faaliyet konusu ile sadece yerinde üretimlerin gerçekleştirebileceği ancak taşıma ve dağıtım işinin yapılamayacağı bu nedenle, anılan belgenin faaliyet konusunun, ihale konusu faaliyeti gerçekleştirme açısından uygun olmadığı belirtilmiştir.İhale konusu işin, taşıma ve dağıtım faaliyetlerini kapsadığı, ancak söz konusu belgenin faaliyet konusunun taşıma ve dağıtım faaliyetlerini kapsamadığı anlaşıldığından, ihale konusu işi gerçekleştirme açısından uygun olmayan işletme kayıt belgesi sunan anılan isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

idarece aşırı düşük teklif olarak belirlenen isteklilere gönderilen aşırı düşük teklif açıklama yazılarında isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin tespitinin yapılmadığı görülmüş olup isteklilere gönderilen aşırı düşük teklif açıklama yazılarında önemli teklif bileşenleri belirlenmeden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesinin kamu ihale mevzuatına aykırı olduğu anlaşıldığından, idarece sınır değerin altında teklif sunan geçerli teklif sahibi isteklilerden önemli teklif bileşenlerinin belirtilmek suretiyle aşırı düşük teklif açıklamasının yeniden istenilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

idare tarafından teklifleri sınır değerin altında olan tüm geçerli teklif sahibi isteklilerden, 2 haftalık örnek menünün gramajlar ve çeşit konusunda yanlış anlaşılmaya mahal vermeyecek açık ve anlaşılabilir bir şekilde belirlenerek Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesi dikkate alınarak aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi, ayrıca açıklama isteme yazılarında belirlenecek olan 2 haftalık örnek menünün Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına ait gıda rasyosundaki gramajların kullanılarak açıklamanmasının istenilmesi durumunda 2 haftalık örnek menünün ilgili rasyoda bulunan gıdalar üzerinden hazırlanması gerektiği ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda aktarılan 79’uncu maddesinde yer alan “Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, meslek mensubu tarafından muhafaza edilecek ve fiyat teklifinin ekinde idareye verilmeyecektir. Ancak idare veya Kurum tarafından gerekli görülmesi halinde bu tutanaklar meslek mensubundan istenebilecektir.” açıklaması gereği maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarının Kurum veya idare tarafından gerekli görülmesi halinde isteneceği hükme bağlanmıştır. İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından ihalede istenen araçlar ile ilgili olarak yapılan açıklamaların mevzuatın yukarıda yer alan tüm unsurlarını içerecek şekilde yapıldığı ve başvuru sahibinin iddia ettiği hususların araştırılmasını gerektirecek herhangi bir unsura rastlanılmadığından satış tutarı tespit tutanakları ve bunlara dayanak teşkil eden belge ve bilgilerin meslek mensubundan istenilmesine gerek duyulmamıştır. Kaldı ki, 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ile yetkilendirilen meslek mensuplarınca düzenlenen belgelerdeki bilgilerin doğruluğundan meslek mensubunun sorumluğu olduğu da açıktırSonuç olarak, yukarıda belirtilen mevzuata aykırılıkların düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte olduğu tespit edildiğinden, ihale üzerinde bırakılan Ltd. Şti.nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Kamu ihale mevzuatına göre, tuz, baharat, tatlandırıcı vb. gibi kalemler yardımcı girdilerin içerisinde yer alması sebebiyle bu kalemlere ilişkin açıklama sunulması gerekmemektedir. Ancak başvuru sahibi isteklinin ana çiğ girdiler içerisinde tuz, kabartma tozu, karabiber, kırmızı toz biber, kimyon, nane, vanilya, pudra şekeri kalemlerinin yer aldığı tespit edilmiştir. Mevzuat uyarınca söz konusu kalemlerin ana çiğ girdi girdilerinin içerisinde yer almaması gerektiği, ancak bu kalemlerin toplam bedelinin isteklinin teklif ettiği bedel içerisinde çok düşük bir tutar olduğu ( 5.347,381 TL), bu tutarın ana çiğ girdi maliyetinden çıkarıldığında (1.449.351,654 – 5.347,381) 1.444.004,273 TL maliyetin oluştuğu ve baharat, tuz, tatlandırıcı gibi yardımcı girdi maliyetinin (ana çiğ girdi+işçilik) maliyetinden çıkarılması sonucunda ulaşılan rakamın toplam teklif tutarına bölünmesiyle ulaşılan oranın [(1.444.004,273+1.035.360,510)/2.671.250,00] 0,928166 olduğu, doğru şekilde hesaplanan oranın da mevzuatta belirtilen alt ve üst limitler içerisinde kaldığı belirlendiğinden, söz konusu istekli tarafından tali çiğ girdilerin ana çiğ girdiler içerisinde kabul edilerek bunlara ilişkin maliyet öngörülmesinin anılan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamalarının kabul edilmesi

halenin özel imalat süreci gerektiren mal alımı ihalesi olduğu, yukarıda belirtildiği üzere diğer mal alımı ihalelerinden farklı olarak özel imalat süreci gerektiren mal alımlarında birçok belgenin yeterlik kriteri olarak belirlenebildiği, buradaki amacın teklif verme aşamasında malın mevcut olmamasından ötürü istekli tarafından yapılabilirliğinin çeşitli belgeler üzerinden denetiminin yapılması olduğu, özel imalat süreci gerektiren bir mal alımı ihalesi olması sebebiyle istekliler tarafından bu belgelerden birinin sunulmasının yeterli olduğu, sunulan bu belgeler üzerinden anılan istekli tarafından o işin daha önce yapılıp yapılmadığı veya yapabilme kabiliyetine haiz olup olmadığının denetimini yapma imkânına sahip olunduğu, bu doğrultuda özel imalat süreci gerektiren mal alımı ihalelerinde teklif verme aşamasında istekliler tarafından o mala sahip olmalarının beklenemeyeceği anlaşılmıştır.

İdari Şartname ve Teknik Şartname’de teklif fiyata dahil olduğu belirtilen gider kalemlerinin sonunda “çevre temizliğinin sağlanmasına ilişkin giderler, sarf malzeme giderleri, araçlara ait tüm giderler, nakliye giderleri, diğer tüm giderler gibi vb.” ibarelerin yer aldığı, söz konusu ibarelerin sübjektif olup açık ve net maliyet unsurlarını içermediği ve aşırı düşük teklif sorgu yazısının da söz konusu ihale dokümanına atıfta bulunularak açıklama istenildiğinin görüldüğü hususları bir arada değerlendirildiğinde aşırı düşük teklif açıklamasının isteklilerce sağlıklı hazırlanması ve tekliflerin eşit şartlarda değerlendirilmesinin mümkün olmayacağı sonucuna varılmıştır.

İhale konusu işin “personel taşıma” işi olması sebebiyle ihale konusu işte kullanılacak araçlar için yakıt, şoför ve sigorta giderinin önemli bir maliyet unsuru olduğu, dolayısıyla ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından 25 aracın her biri için sunulan fiyat tekliflerinde yakıt, şoför ve sigorta giderlerinin tutarlarına ayrıntılı bir şekilde yer verilmesi gerekirken söz konusu giderlerin toplam tutarının teklif fiyata dahil olduğunun belirtilmesinin mevzuata aykırı olduğu, kaldı ki ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından yakıt ve sigorta giderine ilişkin ayrıca tevsik edici herhangi bir belgede sunulmadığı göz önünde bulundurulduğunda anılan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının yerinde olmadığı